Nalçik’te 21 Mayıs Öncesi “Polis Baskısı” İsyanı: Hak Savunucularından KBC Başkanı Kokov’a Muhtıra Niteliğinde Mektup

Çerkes Sürgünü ve Soykırımı’nın 162. yıl dönümüne günler kala, Kabardey-Balkar Cumhuriyeti’nde (KBC) tansiyon yükseliyor. Bölgenin önde gelen hak savunucuları, sivil toplum temsilcileri ve aydınlar, KBC Başkanı Kazbek Kokov’a hitaben ortak bir mektup yayımlayarak güvenlik güçlerinin anma etkinliklerine yönelik kitlesel baskı ve yıldırma politikalarına derhal son verilmesini talep etti.

16 Mayıs 2026 tarihli mektupta, anma yürüyüşlerine katılmak isteyen onlarca vatandaşa polis merkezleri tarafından asılsız “uyarı tebligatları” dağıtıldığı belirtilerek, durumun “kritik bir eşiğe” geldiği vurgulandı.

“Yürüyüşler Onlarca Yıldır Barışçıl, ‘Güvenlik Tehdidi’ Bir Kurmaca”

Aralarında tanınmış insan hakları savunucusu Valery Hatajukov ve sivil toplum liderlerinin de bulunduğu imzacılar, geçmiş yıllarda düzenlenen 21 Mayıs yürüyüşlerinde tek bir taşkınlık veya hukuka aykırı olay yaşanmadığının altını çizdi. Mektupta şu ifadelere yer verildi:

“Katılımcılar hiçbir zaman kamu düzenini ihlal etmemiş, emniyet güçleriyle çatışmaya girmemiştir. Yürüyüş her zaman barışçıl ve organize bir karakter taşımıştır. Dolayısıyla ‘kamu güvenliğine tehdit’ yönündeki tüm iddialar, yasaklara kılıf uydurmak için üretilmiş birer kurmacadan ibarettir.”

Ukrayna Savaşı Bahanesi ve Çifte Standart Tepkisi

Mektupta, 2020 ve 2021 yıllarındaki pandemi kısıtlamalarının toplum tarafından anlayışla karşılandığı, ancak hayat normale dönmesine rağmen Çerkeslerin yas hakkına yönelik engellemenin bilinçli olarak sürdürüldüğü ifade edildi.

Cumhuriyet yetkililerinin ve Dünya Çerkes Birliği (DÇB) Başkanı Hauti Sohroko’nun yasaklara gerekçe olarak “Ukrayna’daki olaylar nedeniyle tam dayanışma gösterme zorunluluğunu” öne sürmesi ise sert bir dille eleştirildi. Hak savunucuları, Nalçik’te eğlence programları dahil her türlü kitlesel etkinliğe izin verilirken, sadece 21 Mayıs’ın yasaklanmasını “kabul edilemez bir çifte standart ve siyasi art niyet” olarak tanımladı:

“Eğlence ve bayram yürüyüşleri yapılabiliyorken, 21 Mayıs yas yürüyüşü neden yasak? Eğer dış siyasi konjonktür ve dayanışma gerekçesi gerçek olsaydı, bu kural istisnasız tüm etkinliklere uygulanırdı. Cevap açıktır: Yerel yönetim 21 Mayıs’ı ‘istenmeyen tarih’ ilan etmiş ve her bahaneyle yok etmeye çalışmaktadır.”

Mahkeme Yasakları Meşrulaştırdı, Baskılar Arttı

Mektupta yer alan bilgilere göre, geçmişte (2010 yılında) Nalçik Savcılığı idarenin yasaklarını hukuka aykırı bulmuşken, Ekim 2025’te KBR Yüksek Mahkemesi yerel mahkemenin yasak kararını onadı. Bu yargı kararıyla birlikte yasakların kalıcı bir pratik haline getirilmeye çalışıldığı; önce atlı yürüyüşlerin, ardından merkez caddelerdeki yürüyüşlerin yasaklandığı ve sıranın geleneksel olarak toplanılan “Hayat Ağacı” (Древо жизни) anıtına gelmesinden endişe edildiği belirtildi.

Geçtiğimiz yıl Nalçik’teki anmalarda 8 kişinin gözaltına alınarak 3 ila 10 gün arasında değişen sürelerle idari hapis cezasına çarptırıldığı da hatırlatıldı.

“Kafkasya’nın Ortak Acısı ve Dünya Diasporasının Gözü Burada”

Mektupta, Çerkeslerin tarihi anayurdunda bu baskılar yaşanırken Türkiye, Suriye, Ürdün, Almanya, ABD, Fransa ve İsrail gibi ülkelerde diasporanın hiçbir engelle karşılaşmadan özgürce anma gerçekleştirdiği hatırlatıldı. Ayrıca son yıllarda Çeçenistan, İnguşetya, Dağıstan ve Kuzey Osetya’dan yüzlerce kişinin Çerkes halkına destek vermek için Nalçik’e geldiği belirtilerek, “Bu bizim ortak acımızdır. Emniyet güçleri, Kafkasya halklarının bu birliğine karşı da planlı bir savaş yürütmektedir” denildi.

Başkan Kokov’a Çağrı: “Halkın Yas Hakkını Koruyun”

İmzacılar, KBR Başkanı Kazbek Kokov’a anayasal hakların garantörü olma sorumluluğunu hatırlatarak taleplerini şöyle sıraladı:

1. Vatandaşlara yönelik hukuka aykırı takibatların ve dayanaksız “uyarı” baskılarının derhal durdurulması,

2. Kolluk kuvvetlerinin krizi tırmandıran müdahalelerine engel olunması,

3. Halkın, Nalçik’in merkez caddelerinde barışçıl bir şekilde yürüyerek atalarının hatırasını anma hakkının güvence altına alınması.

İmzacılar:

• Marks Şahmurzov – Rusya Siyasi Sürgün Mağdurları Derneği KBR Şubesi Başkanı

• Valery Hatajukov – KBR Bölgesel İnsan Hakları Merkezi Başkanı

• Muzarib Bjakhov – KBR Onursal Mimarı

• Ismel Meshev – Sivil Aktivist

• Zaurbek Kojev – Tarih Bilimleri Adayı

• Zaudin Tokov – Ressam

• Azamat Şormanov – Sivil Aktivist

• Muhamed Berhamov – Sivil Aktivist

• Alik Şaşev – Sivil Aktivist