Valeriy Hatajuko: “Mineralnye Vody Havalimanı’nda iki saatten fazla sorgulandım”

Kabardey-Balkar Bölgesel İnsan Hakları Merkezi Başkanı Valeriy Hatajuko, İstanbul’dan dönüşünde Mineralnye Vody Havalimanı’nda sınır güvenlik görevlileri tarafından iki saatten fazla tutulduğunu ve kendisine Türkiye’deki bağlantıları ile insan hakları faaliyetleri hakkında sorular yöneltildiğini açıkladı. Hatajukov, olayla ilgili Rusya Federasyonu Başsavcılığına şikâyette bulundu.

Kabardey-Balkar Bölgesel İnsan Hakları Merkezi Başkanı Valeriy Hatajuko, 2 Ağustos 2026 tarihinde İstanbul’dan Rusya’ya dönüşünde Mineralnye Vody Havalimanı’nda yaşadığını belirttiği olayla ilgili Rusya Federasyonu Başsavcısı Aleksandr Gut­san’a başvurdu.

Hatajuko’nun 14 Ağustos tarihli ve 013 sayılı başvurusunda, sınır güvenlik görevlileri tarafından iki saatten fazla süreyle alıkonulduğu, kendisine seyahatinin amacı ve koşullarıyla ilgili soruların yanı sıra Türkiye’deki bağlantıları ve insan hakları faaliyetleri hakkında da sorular yöneltildiği belirtiliyor.

Hatajuko, İstanbul’da kötü huylu bir tümörün alınması amacıyla geçirdiği ameliyatın ardından Rusya’ya döndüğünü ve seyahatinin sağlık amacı taşıdığını belirterek, Türk kliniğinden tedavi gördüğünü gösteren orijinal sağlık belgelerini görevlilere sunduğunu ifade ediyor.

Başvurusunda, sınır kontrolü kapsamında gerekli işlemlerin tamamlanmasının ardından görevlilerin kendisinin profesyonel faaliyetleri ve Türkiye ile bağlantıları hakkında sorular sormaya başladığını belirten Hatajuko, özellikle Kabardey-Balkar Bölgesel İnsan Hakları Merkezi başkanlığı görevi ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının kendisini İstanbul’daki klinikte ziyaret edip etmediğinin sorulduğunu aktarıyor.

Hatajuko ayrıca görevlilerin isimlerini vermeyi ve kimliklerini göstermeyi reddettiğini, yalnızca “ВН – 0071” kodunu kullandıklarını ileri sürüyor. Başvuruya göre görevliler, yaptıkları incelemenin gerekçesi olarak Rusya’nın Ukrayna’daki “özel askeri operasyonunu” gösterdi.

Hatajuko, herhangi bir idari suç veya başka bir hukuka aykırı eylem şüphesi bulunmadığı halde iki saatten fazla süreyle tutulmasının hukuka aykırı olduğunu savunuyor. Başvurusunda, yaşananların Rusya Federasyonu Anayasası’nın kişi özgürlüğü, özel hayatın gizliliği ve kişisel bilgilerin korunmasına ilişkin hükümleri ile İdari Suçlar Kanunu ve Devlet Sınırı Kanunu açısından değerlendirilmesini talep ediyor.

İnsan hakları savunucusu, söz konusu uygulamanın münferit bir olay olmadığını da ileri sürüyor. Mineralnye Vody Havalimanı’nda benzer kontrollerin Kabardey-Balkar sakinleri ile Türkiye ve diğer ülkelerde yaşayan Rus vatandaşlarını da kapsayacak şekilde sistematik olarak gerçekleştirildiğini iddia eden Hatajuko, özellikle yurt dışından Kuzey Kafkasya’ya gelen kişilere yönelik bu tür uygulamaların kamu kurumlarına duyulan güveni ve Rusya’nın hukuk devleti imajını zedelediğini savunuyor.

Hatajuko, Başsavcılıktan olayla ilgili soruşturma yapılmasını, kendisini alıkoyan ve “ВН – 0071” koduyla hareket eden sınır güvenlik görevlilerinin kimliklerinin belirlenmesini, görevlilerin kimlik göstermeyi reddetmelerinin ve kendisinin özel hayatı ile insan hakları faaliyetlerine ilişkin bilgi toplamalarının hukuka uygun olup olmadığının incelenmesini istedi.

Başvuruda ayrıca, olayda Rusya Federasyonu Ceza Kanunu’nun 286. maddesinde düzenlenen görev yetkisinin kötüye kullanılması suçuna ilişkin unsurların bulunması halinde sorumlular hakkında yasal işlem yapılması talep edildi.

Hatajuko’un Başsavcılığa sunduğu dilekçenin tam metni şöyle:

RUSYA FEDERASYONU BAŞSAVCILIĞINA DİLEKÇE

Tarih: 14 Ağustos 2026
Sayı: 013

 Rusya Federasyonu Başsavcısı A. V. Gutsan’a

 ŞİKÂYET

 Sınır güvenlik görevlilerinin hukuka aykırı eylemleri hakkında

2 Ağustos 2026 tarihinde Mineralnye Vody Havalimanı’nda İstanbul’dan dönüşüm sırasında, kötü huylu bir tümörün alınmasına yönelik geçirdiğim zorlu bir ameliyatın ardından, sınır güvenlik görevlileri tarafından alıkonuldum. Seyahatin amacı ve koşullarıyla ilgili tüm sorulara kapsamlı cevaplar verdim ve tedavi gördüğümü doğrulayan Türk kliniğine ait orijinal tıbbi belgeleri sundum. Ancak sınır işlemlerinin tamamlanması yerine görevliler doğrudan yetki alanlarının dışına çıkarak Kabardey-Balkar İnsan Hakları Merkezi başkanı olarak mesleki faaliyetlerim ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının klinikte beni ziyaret edip etmediği hakkında sorular sormaya başladılar. Bu sırada isimlerini vermeyi ve görev kimliklerini göstermeyi kesinlikle reddettiler ve yalnızca “ВН – 0071” kodunu bildirmekle yetindiler. Kontrolün gerekçesi olarak da, bu tür eylemler için yasal bir dayanak teşkil etmeyen özel askeri operasyonun yürütülmesini gösterdiler.

Toplam tutulma sürem iki saati aşmasına rağmen, hakkımda herhangi bir idari gözaltı veya başka bir zorlayıcı tedbir kararı alınmadı ve herhangi bir idari suç veya başka bir hukuka aykırı eylem işlediğime ilişkin belirtiler bulunmuyordu. Bu tür bir muamele, Rusya Federasyonu Anayasası’nın 22. maddesinde güvence altına alınan özgürlük ve kişi dokunulmazlığı hakkıyla doğrudan çelişmekte; ayrıca Rusya Federasyonu Anayasası’nın 23. maddesiyle korunan özel hayatın, kişisel ve aile sırrının dokunulmazlığı hakkını ve 24. maddesinde düzenlenen, kişinin rızası olmaksızın özel hayatına ilişkin bilgilerin toplanmasının yasaklanması ilkesini ihlal etmektedir. Hukukun gereklerine aykırı olarak, insan hakları faaliyetlerim ve kişisel bağlantılarıma ilişkin bilgilerin toplanması, Rusya Federasyonu Devlet Sınırı Kanunu’nun 30. maddesinde belirlenen sınır kontrolü amaçlarıyla bağlantılı değildi. Bu durum görev yetkisinin aşılması anlamına gelmektedir.

Ayrıca, hakkımda uygulanan alıkoymanın İdari Suçlar Kanunu’nun 27.3. maddesinde öngörülen yasal şartlar bulunmaksızın gerçekleştirildiği açıktır. Zira idari gözaltı yalnızca istisnai durumlarda ve yalnızca bir idari suçla ilgili işlemlerin yürütülmesini güvence altına almak amacıyla uygulanabilir. Oysa benim durumumda böyle bir işlem söz konusu değildi.

Bunun yanı sıra, Mineralnye Vody Havalimanı’ndaki bu tür kontrollerin münferit bir olay olmadığı, sistematik bir nitelik taşıdığı ve Kabardey-Balkar Cumhuriyeti sakinlerinin yanı sıra Türkiye ve diğer ülkelerden Kuzey Kafkasya’yı ziyaret eden Rus yurttaşlarını da düzenli olarak kapsadığı konusunda güvenilir bilgi sahibiyim. Bunların birçoğu yaşadıkları ülkelerin siyasi ve ekonomik çevrelerinde etkili konumlarda bulunmaktadır. Yurt dışından dönen vatandaşlara ve Türkiye ile diğer ülkelerde yaşayan Rus yurttaşlarına yönelik bu denli seçici ve temelsiz ilgi, yalnızca onların anayasal haklarını ihlal etmekle kalmamakta, aynı zamanda Rusya Federasyonu’nun bir hukuk devleti olarak itibarına zarar vermekte ve devlet kurumlarına duyulan güveni zedelemektedir.

Dolayısıyla sınır güvenlik görevlilerinin, hareket özgürlüğünü hukuka aykırı biçimde kısıtlamak, kendilerini tanıtmayı reddetmek, sınır kontrolünün konusuyla ilgisi bulunmayan bilgileri araştırmak ve herhangi bir suç belirtisi bulunmadığı halde özel hayatım ve mesleki faaliyetlerim hakkında bilgi toplamak şeklindeki eylemleri; Rusya Federasyonu Anayasası’nın, İdari Suçlar Kanunu’nun (27.3. maddede düzenlenen idari gözaltı usulü bakımından) ve “Devlet Sınırı Hakkında” Kanun’un (30. madde) ağır ihlalleri olarak değerlendirilmelidir. Yeterli dayanak bulunması halinde bu eylemler, Rusya Federasyonu Ceza Kanunu’nun 286. maddesinde öngörülen görev yetkisinin kötüye kullanılması suçu kapsamında da değerlendirilmelidir. İhlal edilen hakların yeniden tesis edilmesi ve sorumluların kanun çerçevesinde hesap vermesinin sağlanması amacıyla, “ВН – 0071” koduyla hareket eden görevlilerin kimliklerinin belirlenmesi ve yaşanan olayın tüm koşullarına uygun hukuki değerlendirme yapılması için objektif bir hizmet soruşturması yürütülmesi gerekmektedir.

Yukarıda belirtilenlere dayanarak, Rusya Federasyonu Anayasası’nın 22, 23 ve 24. maddeleri, İdari Suçlar Kanunu’nun 27.3. maddesi, Rusya Federasyonu’nun “Devlet Sınırı Hakkında” Kanunu’nun 30. maddesi ve “Rusya Federasyonu Savcılığı Hakkında” Federal Kanun’un 10. maddesi uyarınca aşağıdakileri talep ediyorum:

1. 2 Ağustos 2026 tarihinde Mineralnye Vody şehrindeki havalimanında hukuka aykırı biçimde alıkonulmama ilişkin olarak savcılık tarafından gerekli işlemlerin başlatılmasını ve inceleme yapılmasını.
2. “ВН – 0071” koduyla hareket eden sınır güvenlik görevlilerinin kimliklerinin belirlenmesini ve eylemlerinin hukuka uygunluğunun incelenmesini.
3. Söz konusu görevlilerin görev kimliklerini göstermeyi reddetmelerinin hukuki açıdan değerlendirilmesini; bunun görevlerin yerine getirilmesi sırasında belirlenmiş usulün ağır bir ihlali olduğunun değerlendirilmesini.
4. İnsan hakları faaliyetlerim ve kişisel bağlantılarıma ilişkin bilgilerin toplanmasının hukuka uygunluğunun incelenmesini ve söz konusu eylemlerin Rusya Federasyonu Anayasası’nın 23. ve 24. maddelerini ihlal edip etmediğine ilişkin hukuki değerlendirme yapılmasını.
5. Rusya Federasyonu Ceza Kanunu’nun 286. maddesinde öngörülen suçun unsurlarının bulunması halinde gerekli savcılık işlemlerinin yapılmasını ve sorumlu kişilerin kanunda öngörülen sorumluluğa tabi tutulmasını.
6. Yapılan incelemenin sonuçları hakkında kanunda öngörülen süre içerisinde tarafıma yazılı cevap gönderilmesini.

V. N. HATAjUKO
Kabardey-Balkar Bölgesel İnsan Hakları Merkezi Başkanı

Ek: İstanbul şehrindeki klinikte tedavi gördüğümü doğrulayan tıbbi belgelerin kopyaları.

******

Şikayet dilekçesinin Rusçası:

 исх №013 от 14.08.2026 г.

Генеральному прокурору Российской Федерации А.В. ГУЦАНУ

ЖАЛОБА
на неправомерные действия сотрудников пограничной службы

2 августа 2026 года в аэропорту Минеральные Воды при возвращении из Стамбула после сложной операции по удалению злокачественной опухоли, я был задержан сотрудниками пограничной службы. Мною были даны исчерпывающие ответы на все вопросы, касающиеся цели и обстоятельств поездки, а также представлены подлинные медицинские документы из турецкой клиники, подтверждающие факт лечения. Однако вместо завершения пограничных процедур, сотрудники вышли за пределы своей прямой компетенции и перешли к расспросам о моей профессиональной деятельности как руководителя Кабардино-Балкарского правозащитного центра, а также о том, навещали ли меня в клинике граждане Турции. При этом они категорически отказались назвать свои фамилии и предъявить служебные удостоверения, ограничившись сообщением условного шифра «ВН – 0071», а в качестве обоснования проверки сослались на проведение специальной военной операции, что не является законным основанием для подобных действий.

Общая продолжительность моего удержания составила более двух часов, при том, что никаких процессуальных решений об административном задержании либо иных мерах принуждения в отношении меня не выносилось, а признаки совершения административного правонарушения либо иного противоправного деяния отсутствовали. Такое обращение прямо противоречит конституционным гарантиям права на свободу и личную неприкосновенность, закреплённым в ст. 22 Конституции Российской Федерации, а также нарушает право на неприкосновенность частной жизни, личную и семейную тайну, охраняемые ст. 23 Конституции Российской Федерации, и запрет на сбор информации о частной жизни без согласия лица, установленный ст. 24 Конституции Российской Федерации. Вопреки требованиям законодательства, сбор сведений о моей правозащитной деятельности и личных контактах не был связан с целями пограничного контроля, определёнными ст. 30 Закона РФ «О Государственной границе РФ», что свидетельствует о превышении должностных полномочий.

Само задержание применено при отсутствии законных оснований, предусмотренных ст. 27.3 КоАП РФ, поскольку административное задержание допустимо лишь в исключительных случаях и исключительно для обеспечения производства по делу об административном правонарушении, тогда как в моём случае таковое отсутствовало.

Кроме того, мне достоверно известно, что подобные проверки в аэропорту «Минеральные Воды» носят не разовый, а системный характер и регулярно затрагивают жителей Кабардино-Балкарской Республики, а также российских соотечественников из Турции и других стран, посещающих Северный Кавказ, многие из которых занимают влиятельное положение в властных и экономических кругах государств проживания. Столь избирательное и необоснованное внимание к гражданам, возвращающимся из‑за рубежа и к российским соотечественникам, проживающим в Турции и других странах, не только ущемляет их конституционные права, но и наносит ущерб репутации Российской Федерации как правового государства, подрывая доверие к органам государственной власти.

Таким образом, действия сотрудников пограничной службы, выразившиеся в незаконном ограничении свободы передвижения, отказе представиться, выяснении сведений, не относящихся к предмету пограничного контроля, и сборе информации о моей частной жизни и профессиональной деятельности при отсутствии признаков какого-либо правонарушения, следует квалифицировать как грубые нарушения Конституции РФ, КоАП РФ (в части порядка применения административного задержания, предусмотренного ст. 27.3) и Закона «О Государственной границе РФ» (ст. 30), а при наличии достаточных оснований — как превышение должностных полномочий, ответственность за которое предусмотрена ст. 286 УК РФ. В целях восстановления нарушенных прав и привлечения виновных к установленной законом ответственности необходимо проведение объективной служебной проверки с установлением личностей сотрудников, действовавших под шифром «ВН – 0071», и надлежащей правовой оценки всех обстоятельств произошедшего.

На основании изложенного, руководствуясь ст. 22, 23, 24 Конституции РФ, ст. 27.3 КоАП РФ, ст. 30 Закона РФ «О Государственной границе РФ», а также ст. 10 Федерального закона «О прокуратуре РФ», прошу:

1. Принять меры прокурорского реагирования и провести проверку по факту моего незаконного задержания 2 августа 2026 года в аэропорту г. Минеральные Воды.
2. Установить личности сотрудников пограничной службы, действовавших под шифром «ВН – 0071», и проверить законность их действий.
3. Дать правовую оценку отказу указанных сотрудников предъявить служебные удостоверения, что является грубым нарушением установленного порядка исполнения должностных обязанностей.
4. Проверить законность сбора информации о моей правозащитной деятельности и личных контактах, а также дать правовую оценку указанным действиям на предмет нарушения ст.23 и ст.24 Конституции РФ.
5. При наличии признаков состава преступления, предусмотренного ст.286 УК РФ, принять меры прокурорского реагирования и привлечь виновных лиц к установленной законом ответственности.
6. Направить мне письменный ответ о результатах проверки в установленный законом срок.

 Приложение: Копии медицинских документов, подтверждающих факт лечения в клинике г. Стамбула.

 ХАТАЖУКОВ В. Н.
председатель Кабардино-Балкарского регионального правозащитного центра