ÇERKES-FED SURİYE’DEKİ ÇERKESLERİ ZİYARET ETTİ.

Çerkes halkının yoğun olarak yaşadığı sınır komşumuz Suriye’de Aralık 2024 ayında Beşşar Esad rejimin devrilmesi ile birlikte bahse konu rejimin kendi ülkesindeki vatandaşlarına uyguladığı baskı, zulüm ve katliamlar gün yüzüne çıktı. Doğal olarak Suriye’de yaşayan diğer halklar gibi Çerkes kardeşlerimizde bu uzun ve zorlu süreçten olumsuz yönde etkilendi. Çerkes Dernekleri Federasyonu olarak bizlerde Suriye kapılarının açılması ile birlikte Suriye’de yaşayan soydaşlarımızın durumu hakkında bilgi edinmek, acılarını paylaşmak, yaralarını sarmak, bu zorlu süreç ve koşullar altında birlikte yapılabilecek çalışmaları belirlemek amacıyla 23-27 Mart 2025 tarihleri arasından bir ziyaret gerçekleştirdik.

Çerkes-Fed Genel Sekreteri Yılmaz DÖNMEZ başkanlığındaki ziyaret heyetine, Çerkes-Fed Yönetim Kurulu Üyeleri Sayın Ender Demirtaş, Majd Abacı, İstanbul Çerkes Derneği Başkanı İsmail Aydın ve Suriye’den gelip ülkemize yerleşen Çerkeslerin Kurduğu Adige-Kafkas Derneği Başkanı Mümin Hacıbayram katıldı.

Ziyaret heyetimiz 23.03.2025 Pazar günü sabah hava yolu ile (İstanbul-)Beyrut’a, Beyrut’tan özel araç ile 3 saatlik bir karayolu yolculuğu ile saat 15.00 sularında Suriye’nin Başkenti ŞAM’a yetişti.

Ziyaret heyeti olarak ilk temasımız; Şam merkezde otele yetiştiğimiz anda orada bizleri bekleyen Çerkes Danışma Meclisi Yönetim Kurulu Üyeleri ile daha önceden Türkiye’de Suriye’li Çerkesler konusunda birlikte çalıştığımız değerli arkadaşımız Janti Kim ve eşi ile oldu.

Çerjkes Dernekleri Federasyonu Ziyaret Programı, daha önceden koordine edilerek Suriye’deki STK’larımız ile yapmış olduğumuz plana uygun olarak aşağıda belirtilen şekilde yapıldı. Genel olarak STK ziyaretlerimizin tamamında Dernek Başkanları oldukça samimi ve sıcak ifadeler kullanarak kısa bir “hoş geldiniz” konuşması yaptıktan sonra derneklerinin faaliyet alanlarını, yaptıkları çalışmaları, güncel ve acil ihtiyaçlarını belirtmiş, yine yerli katılımcı kardeşlerimiz de sorularını sormuşlardır. Heyetimiz tüm ziyaretler boyunca konuşmaları dikkatle dinlemiş, sorulan sorulara imkan ve kabiliyetleri ölçüsünde gereken cevapları vermiş, gerekli notları da almıştır. Hemen hemen bütün dernek ziyaretlerinde aynı diyaloglar geliştiği için her birini uzun uzun belirtmek yerine genel başlıklar altında anlatmanın daha uygun olacağını düşünüyorum.

ZİYARET EDİLEN KURUMLAR VE GERKLİ GÖRÜLEN AÇIKLAMALAR:

23 MART PAZAR:

18.00-21.00 saatleri arasında Sayın Ghassan ŞORA’nın Başkanı olduğu Merkez Çerkes Derneği Ziyareti.

(Bu dernek Suriye’de bulunan Çerkes ismi taşıyan resmi derneklerin ana merkezidir. Bu derneğimize bağlı 6 şube mevcut olup bu şubeler farklı il, ilçe, kasaba ve köylerde faaliyet göstermektedir. Derneğin Şam merkezde mülkiyeti kendisine ait olan içerisinde; dershane, nikah-düğün, toplantı-konferans salonları, küçük poliklinikler, spor tesisleri bulanan muhtelif binaları ile bir adet boş durumda (biraz tadilata muhtaç)  37 yataklı hastane ruhsatlı bir binası (Yatırımcılara açıktır.) mevcuttur. Yine bu derneğimizin servis araçları ile bir adet seyyar hastane görevi yapan bir seyyar poliklinik aracı mevcuttur.)

24 MART PAZARTESİ: (Bu gün yapılan tüm ziyaretlere Şam Merkez Derneği Başkanı Sayın Ghassan ŞORA heyetimize eşlik etmiştir.)

* 12.00-14.00 Saatleri arasında Sayın Mazhar Abdullah’ın Başkanı olduğu Merc Sultan Çerkes Derneği Şubesi Ziyareti:

(Bu belde bir belediyelik yerleşkesidir. Halihazırda 300 hane yaşamakta olup çok yakın zamanda ülkeye geri dönenler ile birlikte 500 haneye ulaşacağı tahmin ediliyor. Merc Sultan, Beşşar Esad rejimi döneminde savaş ve çatışmaların en yoğun yaşandığı yerleşkelerin başında gelmektedir. Dernek binasının mülkiyeti derneğe aittir. Yerleşkede; açık hava tiyatro-toplantı-spor kompleksi olarak kullanılacak bir alan, çocuklar için kreş niteliğinde 2 dershane, toplantı-konferans ve yönetim kurulu odası mevcuttur.)

* 15.30-16.30 Saatleri Arası Suriye Türk Büyük Elçiliği Ziyareti:

Ülkemizin Suriye Şam Merkezde bulunan Türk Büyük Elçiliği ziyaretimize, heyetimiz Şam Merkez Çerkes Derneği Başkanı Sayın Ghassan ŞORA’da katıldı. Heyetimizi Sayın Büyük Elçimiz Burhan KÖROĞLU karşıladı ve yaklaşık 1 saat karşılıklı istişarelerde bulunduk. Federasyonumuz Genel Sekreteri Sayın DÖNMEZ; Federasyonumuzun Suriye ziyaretinin amacını anlattıktan sonra Suriye’de yaşayan soydaşlarımızın ihtiyaç ve taleplerini dile getirdi. Aynı şekilde Sayın ŞORA’da ihtiyaç ve taleplerini belirttikten sonra gönülden bağlı oldukları kardeş ülke Türkiye ile karşılıklı çalışmaktan büyük bir memnuniyet duyacaklarını belirtti. Sayın Büyükelçi Çerkes camiasını çok yakında tanıdığını, Çerkeslerle yolunun çok kesiştiğini ifade ederek Suriye’deki Çerkeslerin talep ve isteklerinin karşılanması noktasında her türlü katkı ve desteği vereceğini ve Şam Dernek Başkanımız ile sürekli irtibat halinde olacağını vurguladı. Suriye Büyükelçimiz Sayın Buhan KÖROĞLU’na heyetimize gösterdiği yakın ilgi ve alakadan dolayı teşekkür ediyor ve yeni görevinde başarılar diliyoruz.

* 17.00-22.00 Saatleri Arası Sayın Riyad Hac Saleh’in Başkanı olduğu Kudseyya Çerkes Derneği Şubesi Ziyareti:

(Kudseyya bölgesi belediyelik bir yerleşke olup burada aynı mahallede veya birbirine çok yakın bir alanda 1200 Çerkes ailesi yaşamaktadır. Derneğin konuşlu olduğu alan daha önceki rejim tarafından kendilerine tahsis ve kayıt edilmiştir. Yerleşke içerisinde konferans-toplantı salonu, spor kompleksi, açık hava alanı ve dikiş atölyesi, yönetim odası mevcuttur.)

* 23.00-01.00 Saatleri Arası Sayın Abdurrahman BĞAŞE’nin Başkanı olduğu Sosyal Dayanışma ve Hayır Derneği Buluşması:

(Gün içerisindeki programın yoğunluğundan dolayı bu buluşma gece geç saatlerde gerçekleşmiştir. Sayın BĞAŞE’nin başkanlığını yaptığı bu derneğimizin 3000 aktif üyesi mevcuttur. Faaliyetlerinin tamamını üye aidatları ve bağışlarla yapmaktadır. Derneğin en önde gelen faaliyet alanı ise mükemmel bir cenaze hizmeti vermesidir. Derneğin mülkiyeti kendisine ait olmak üzere birisi 5000 metre kare, diğeri 10000 metre kare (diğer mezarlık alanı dolduğunda hizmete girecektir.) olmak üzere iki mezarlığı mevcuttur. Bu mezarlıklara üye olan veya olmayan tüm Çerkeslerin naaşları gömülmektedir. Ekonomik durumu uygun olmayanlardan bu hizmet karşılığı ücret alınmamakta olup durumu uygun olanlardan ise çok az bir miktar alınmaktadır. Mezarlıkların bakım ve düzenlemesi takdire şayan ve örnek bir durumdadır. Dernek cenaze hizmetleri dışında sosyal yardım faaliyetlerini de yürütmektedir.)

25 MART SALI GÜNÜ             :

* 10.00-14.00 Saatleri Arası Sayın Nuri Muhammed Aziz Mustafa’nın başkanı olduğu Çerkes Derneği Halep Şubesi Ziyareti:

(Heyetimiz Sabah erken saatlerde Şam merkezden yola çıkarak 4 saat süren bir yolculuk sonucu Halep’e yetişti. Ramazan ayı ve sabahın erken saatleri olmasına rağmen çok kalabalık bir kitle heyetimizi karşıladı. Ayrıca Halep derneğimizde hazır bulunanlar arasında İdlip bölgesinden de katılan Çerkes kardeşlerimiz vardı. Bu kardeşlerimizde İdlip’te kurdukları derneği bir kaç ay içinde faaliyete geçireceklerini söyledi. Halihazırda ülkenin en kuzey noktasındaki Derneğimizin Başkanı Halepte yaklaşık 5000 civarında bir Çerkes nüfusunun yaşadığını belirtti.)

18.00-21.00 Saatleri Arası Sayın Mahmud SALEH’in başkanı olduğu Çerkes Derneği Humus Şubesi Ziyareti.

(Halep-Humus arası 2 saat süren bir karayolu yolculuğundan sonra heyetimiz Humus Şubesine Ulaştı. Humus ve civarında 6000 civarında çerkes yaşadığını öğrendik. Dernek binası oldukça geniş bir alana sahip. Toplantı, düğün, dans, ders gibi faaliyetler için uygun büyüklükte bir salonu ve yönetim odası mevcut. Dernek sosyal-kültürel ve hayır faaliyetlerin yanı sıra özellikle hastaların tedavisi ve ihtiyaç duyulan ilaçların temini konusunda da önemli enerji harcamaktadır. )

23.00-24.30 Arası Çerkes Danışma Meclisi Başkanı Sayın Sammeer Adnan Ramadan ve Yönetim Kurulu Üyeleri ile Buluşma.

(Çerkes Danışma Meclisi buluşması, yine gün içindeki faaliyetlerimizin yoğunluğundan dolayı gece geç saatlerde gerçekleşmiştir. Heyetimiz gece Humustan hareket ederek saat 23.00’da Çerkes Danışma Meclisi Bşk.Sayın S.A.RAMADAN’ın Şam merkezdeki evine ulaşmış Sayın RAMADAN, Ynt.Krl.Üyeleri eşleri ile birlikte heyetimizi karşılamış ve mükemmel bir şekilde ağırlamıştır. Çerkes Danışma Meclisi mevcut STK’lardan bağımsız ama koordineli olarak çalışmakta olup bölge delege sistemine dayanan ve 100 delegesi olan bir yapıdır. (Örneğin yerleşkelerdeki nüfus sayısına göre belirlenmiş delegeler bölgelerini mecliste temsil etmekte olup seçme ve seçilme hakkına sahiptir. Meclisin tüzüğü mevcut olup ülke genelinde genel faaliyetlerin dışında politik faaliyetlerle de ilgilenen tek yapıdır.)

26 MART ÇARŞAMBA:

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) Suriye Temsilciliği Sorumlusu Sayın Bilal ÖZDEN Ziyareti.

Bahse konu ziyaret esnasında heyetimize Şam Merkez Çerkes Derneği Başkanı Sayın Ghassan ŞORA’da eşlik etmiştir. TİKA Suriye Sorumlusun Sayın Bilal ÖZDEN heyetimizi büyük bir memnuniyetle karşıladı. Yaklaşık 1 saat süren ziyaret esnasında TİKA aracılığı ile Suriye’de yaşayan soydaşlarımızın faydalanabileceği projeler üzerinde uzun uzun istişareler bulunduk. Sayın ŞORA iki köyün acil su sorunu olduğunu belirterek bu konuda TİKA’dan yardımcı olmalarını talep etti. Sayın ÖZDEN konu ile ilgili alışmalara hemen başlayacaklarını belirterek diğer konularda Suriye’deki STK.larımız ile Sayın ŞORA aracılığı ile karşılıklı koordinasyon ve işbirliği içerinde olacaklarını ifade etmiştir. Sayın ÖZDEN’e yakın ilgi ve samimi yaklaşımından dolayı teşekkür ediyor, başarılar diliyoruz.

Çerkes Dernekleri Federasyonu Suriye Ziyaret Heyeti 153 yetim-öksüz çocuk başta olmak üzere tüm Suriye’deki Sivil Toplum örgütlerine bir miktar maddi yardımda bulundu.  Heyetimiz 26 Mart Çarşamba günü saat 15.00’te Şam’dan ayrılarak karayolu ile Beyrut’a geçmiş ve akabinde hava yolu ile İstanbul’a geri dönmüştür. Ancak, federasyonumuz adına ziyaretleri devam ettirmek üzere Yönetim Kurulu Üyemiz Majd ABACI ve Adige Kafkas Derneğimizin Başkanı Mümin HACIBAYRAM bayram sonrası geri dönmek üzere Suriye’de kalmıştır.

MERAK EDİLER İÇİN LÜZUMLU GÖRÜLEN AÇIKLAMALAR:

* Ülkenin Genel ve Asayiş Durumu:

Mart 2025 ayı itibariyle ülkede tam olarak devlet düzeninin sağlandığı söylenemez. Resmi kurum ve kuruluşların tamamı çok az bir kadro ile tüm kıt imkanlara rağmen kısıtlı bir şekilde hizmet vermeye çalışmaktadır. Çalışanların ortalama maaşı 30-40 USD civarındadır. Çalışanlar maaşlarının tamamını bankamatiklerden en az 5 seferde çekebilmektedir. Yetersiz olan bankamatiklerin önünde çok uzun kuyruklar oluşmakta, bazen bütün gün beklemelerine rağmen bankamatikteki para bitebilmektedir. Trafik çok  çok yoğun olup aynı zamanda trafik işaret ve işaretçilerine (olmadıklarından dolayı) riayet yoktur. Ülkede marka ürünler dahil birçok şeyi bulmak mümkündür. Marketler, mağazalar, dükkanlar, restoran ve kafelerin tamamı açık olup ticaret canlıdır. Güvenlik konusunda herhangi bir olumsuzlukla karşılaşmadık. Güvenlik güçleri olarak adlandırılan-görevlendirilen şahıslar arasında herhangi bir kıyafet (üniforma) birliği yoktur. Farklı giyiniş şekilleri mevcuttur. Halka ve bizim gibi yabancılara davranışları çok nazik ve kibardır. Gece geç saatlere kadar (03.00-04.00 gibi) hizmet sektörü devam etmekte olup sokaklar oldukça hareketli ve canlıdır.

* Suriye’de Yaşayan Soydaşlarımızı İhtiyaçları:

Suriye’de yaşayan soydaşlarımız tüm ülke sakinleri gibi kötü ekonomik şartların ağırlığı altında ezilmektedir. 14 Yıl süren zorlu bir süreç boyunca o güne kadar edindikleri birikimlerini tüketme noktasına gelmişlerdir. Ülkedeki maaşlarla veya mevcut imkanlarla geçinmek mümkün değildir. Kendileri belli etmeseler de Suriye’de yaşayan Soydaşlarımızın % 95’inin ekonomik desteğe ihtiyacı vardır.

Ekonomik ihtiyaçlar dışında eğitim ve sağlık alanında da acil ihtiyaçlar mevcuttur. Belirli yerleşkelerdeki derneklerimizin derslikleri olmasına rağmen öğretmen yokluğundan eğitim verilememektedir. Ülkede ilk ve orta öğretim taşıma usulü yapılmaktadır. Örneğin Merc Sultan’daki öğrencilerimiz servis yokluğundan 6-7 km. uzaklıktaki okula gidememektedir. Yaşı uygun olanlar yaya olarak gitmektedir. Şam merkez derneğimiz geçici olarak bu köy için bir servis aracı ayarlamıştır. Merc Sultan’daki kardeşlerimizin acil olarak servis, öğretmen, su ve sağlık personeli ihtiyacı devam etmektedir.

Ülke genelinde sağlık konusu büyük bir sorundur. Bazı askeri hastaneler hariç ülke de tam kapasite ile faaliyet gösteren devlet hastanesi yoktur. Doktorlar genelde özel muayenehanelerde veya özel polikliniklerde çok ilkel malzemelerle (Bazı polikliniklerde sadece bir teteskop, hastanın uzanacağı bir kanepe var.) hasta muayenelerini yapmaktadır. İlaçlara ulaşım zordur. Genelde ithal ilaçlar çok pahalı olduğundan alamıyorlar. Humus Derneğimizin kayıtlarında raporlu olduğu halde sürekli kullanması gereken (kanser hastaları) ilaçlarını alamayan ve muayene, tedavi olamayan soydaşımız mevcuttur.

Yine Şam Merkez Derneğimizin kayıtlarına girmiş iki köyümüzün çok acil içme suyuna ihtiyacı vardır. Bu köylerimizin; su taşıyacak bir tanker aracı temin edebilecek veya toprağa sondaj vurarak (80-100 metreden su çıkıyor) sorunu kökünden hal edebilecek yardımseverlere ihtiyacı olduğunu belirtmek istiyorum.

Suriye genelindeki tüm soydaşlarımızın mesleki eğitimlere ihtiyaçları vardır. Bu konuda TİKA başta olmak üzere Türkiye’deki tüm STK’larımızın da görev alması gerektiğini düşünüyorum.

Anavatana Dönüş Konusu:

Suriye’deki soydaşlarımız direkt olarak söylemese de anavatana dönüş imkanı sağlandığında dönecek olanların binler olacağını söyleyebilirim. Özelikle gençler arasında anavatana dönmek isteyenlerin sayısı azımsanmayacak derecededir. Hatta Halep Derneğinde Dışek Muhir adında bir gencimiz tüm Dünya Çerkeslerine sosyal medya aracılığı ile seslenerek anavatana dönmek istediklerini ve bu konuda yardıma ihtiyaçları olduğunu açıkça ifade etmiştir.

Suriye Çerkeslerine Nasıl Yardım Etmek Daha Uygun:

An itibariyle Suriye’de ihtiyaç duyulan gıda, giyim gibi temel ihtiyaçların tamamıma erişimde hiçbir sıkıntı yoktur. Bütün mağazalar, alış-veriş merkezleri açık olup ticaret oldukça canlıdır. Her bütçeye göre göre ürün bulmak mümkündür. Bu nedenle gıda, giyecek, yardım paketi yerine Suriye’deki derneklerimiz ve hayır işi yapan kurum ve yapılar ile koordine kurularak nakdi (para) yardımı yapılması en uygunudur. Fiyatların Türkiye ile aynı hatta bazı ürünlerin daha ucuz olması nedeniyle, nakliye giderlerine harcanacak paranın soydaşlarımıza yönlendirilmesi daha mantıklı bir iş olacaktır. Ayrıca oradaki derneklerimiz, Suriye coğrafyasına yayılmış soydaşlarımıza bu malzemeleri ulaştırma konusunda sıkıntı çekmeyeceklerdir.

Sağlık konusunda oradaki STK’larımız ile irtibata geçerek hastalığı gereği (kanser gibi) sürekli ilaç kullanmak zorunda olan ve bu ilaçları ekonomik sebeplerden dolayı alamayan kardeşlerimize aylık, yıllık ilaç desteğinde bulunulabilir.

Türkiye’deki derneklerimiz Suriye’deki soydaşlarımız için mesleki eğitim desteğinde bulunabilir.

Anavatana dönmek isteyenlere ekonomik destek sağlanabilir.

Suriye’deki dernek ve soydaşlarımız ile her zaman iletişime geçerek yerleşkelerin (su, elektrik, vinç, servis aracı vb.gibi) ihtiyaçları karşılanabilir.

İhtiyaç sahibi aileler için Türkiye veya tüm Dünya’daki soydaşlarımız; kardeş aile veya aynı sülale ismi taşıyan ailelerin wunekoş dayanışması şeklinde en az bir birkaç yıl Suriye’deki kardeşlerimize maddi destek sağlayabilirler.

Yine Suriye’deki derneklerimiz ile irtibata geçerek yetim ve öksüz çocuklar ile her yaş grubu öğrenciler için burslar verilebilir.

Bugüne Kadar Yapılan Yardımlar Yerine Ulaştı mı?

Suriye’de faaliyet gösteren tüm sivil toplum örgütü ve yapılarımızın kendilerine ulaştırılan her türlü yardımı çok hızlı bir şekilde ihtiyaç sahiplerine ulaştırdıklarını ve bu konudaki kayıtları çok titiz bir şekilde tutularak arşivlendiklerini gördük. Gönül rahatlığı ile oradaki STK’larımız ile koordineli bir şekilde yardımlarınızı ulaştırabilirsiniz.

Yılmaz DÖNMEZ

Çereke Dernekleri Federasyonu Genel Sekreteri

Not: Bu yazı Sizin Gazete’nin Suriye Ziyaret Heyetimizden bir röportaj talebi üzerine Çerkes-Fed Genel Sekreteri Yılmaz Dönmez tarafında hazırlanmış olup Çerkes-Fed web sitesinde de yayımlanmıştır.