Adıgey Devlet Üniversitesi (ASU) ve Ulusal Araştırma Üniversitesi Yüksek Ekonomi Okulu (HSE), ortaklaşa yürüttükleri dil araştırma gezilerinin ikincisini başarıyla tamamladı. ASU basın servisinden yapılan açıklamaya göre; öğrenci ve öğretim üyelerinden oluşan heyet, Adıgey ve Krasnodar Bölgesi’ndeki
Gabukai, Urupsky, Mafekhabl, Afipsip ve Adamiy köylerinde saha çalışmaları gerçekleştirdi.
Yaşayan Dilin Peşinde: Sözlü Külliyatın Genişletilmesi
Bu seferin temel amacı, Adıge dilinin
sözlü külliyatını genişletmek. Oluşturulan bu veri tabanı, yalnızca edebi normları değil; dilin tüm yerel renklerini, aksanlarını ve gerçek kullanım biçimlerini yakalamayı hedefliyor. Üniversite yetkililerinin de belirttiği üzere, Adıge dili günümüzde
tehlike altındaki diller arasında yer alıyor. Ders kitaplarındaki standart edebi dil; köyden köye, kuşaktan kuşağa farklılık gösteren fonetik, gramer ve kelime çeşitliliğini yansıtmakta yetersiz kalıyor. Bu yaşayan mirasın korunması için sistematik bir kayıt süreci hayati önem taşıyor.
Akademik İş Birliği ve Saha Yönetimi
ASU’nun HSE saha gezilerine dahil olduğu bu ikinci yılda projenin liderliğini, Uluslararası Dilsel Yakınsama Laboratuvarı’nın önde gelen araştırmacılarından biri olan HSE Doçenti Yuri Lander üstlendi.
Çalışmalar sırasında her köydeki yerel toplum merkezleri, farklı yaş gruplarından “kaynak kişilere” ulaşılmasında önemli rol oynadı. Krasnodar Bölgesi’ndeki Urupsky köyündeki çalışmalara ise Ruslan Mashitlev başkanlığındaki “Adyghe Khase” adlı bölgesel kamu kuruluşu destek verdi.
8 yaştan 97’ye: Kuşaklararası Dil Köprüsü
Araştırmaya katılan kaynak kişiler, 8 yaşındaki çocuklardan 97 yaşındaki çınarlara kadar geniş bir yaş yelpazesini kapsıyor. Bu çeşitlilik, dil değişiminin dinamiklerini ve yaşayan konuşma biçimlerinin ne ölçüde muhafaza edildiğini analiz etme imkânı sunuyor.
Görüşmelerde katı bir konu sınırlaması uygulanmadı; öğrenciler kendi akademik ilgi alanları doğrultusunda sorular yönelterek, kaynak kişilerin
doğal, kendiliğinden gelişen monolog ve diyaloglar kurmasını sağladı. Tüm bu süreç, dilin en yalın halini yakalayabilmek adına ses kayıt cihazlarıyla kayıt altına alındı.
Sahadan Veri Tabanına: Titiz Bir İşleme Süreci
Saha çalışmalarının ardından veriler, ASU Adıge Filolojisi ve Kültürü Fakültesi’nde işleme alındı. Ses kayıtları; konuşmacıların tüm lehçe özellikleri korunarak metne dönüştürüldü (transkripsiyon). Bu materyaller, Adıge dilinin sözlü külliyatına eklenecek; ayrıştırma yazılımları ve manuel doğrulamalar eşliğinde morfolojik ve sentaktik olarak analiz edilecek.
Eğitsel Kazanımlar ve Gelecek Hedefleri
Keşif gezisine ASU Adıge Filolojisi ve Kültürü Fakültesi’nden beş öğrenci ve öğretim üyesinin yanı sıra, Yuri Lander yönetimindeki HSE ekibi katıldı. Program kapsamında düzenlenen seminerler sayesinde öğrenciler; saha dilbilimi, veri toplama yöntemleri ve dil veri tabanı oluşturma konularında pratik deneyim kazandı. Çocukluk etnografisinden dini inançlara, biyografik hikayelerden sözlü tarih anlatılarına kadar pek çok konuda görüşme yapma becerisi edindiler.
Güncel durumda, HSE ve ASU iş birliğiyle oluşturulan Adıge dili veri tabanı; gazete metinleri, kurgu eserler ve bilimsel literatürün yanı sıra sözlü transkriptleri de içeren
10 milyondan fazla sözcük birimine ulaştı. Ancak projenin asıl odağı, edebi kuralların ötesindeki “gerçek” halk dilini kayıt altına almak.
Toplanan materyaller, HSE öğrencilerinin “Uygulamalı ve Temel Dilbilim” programı kapsamındaki tezleri başta olmak üzere, gelecekteki birçok bilimsel araştırmaya temel oluşturacak.
