ÇERKES GAZETECİ LARİSA TUPTSOKO’YA SAHTE WEB SİTESİ ÜZERİNDEN KUMPAS

Gürcistan’da yaşayan Çerkes gazeteci ve aktivist Larisa Tuptsoko, Eylül ayının sonunda, Rusya’da kendisine karşı “aşırılıkçı” suçlamasıyla bir ceza davası açıldığını öğrendi. Konuyla ilgili açıklama yapan Tuptsoko, davanın ayrıntılarına sahip olmadığını ve avukat tutma konusunda istişarelerde bulunduğunu belirtti.  Tuptsoko hakkında soruşturma sürerken Adıgey’de yaşayan ailesi ve akrabalarına da baskı yapılmaya başlandı. Konuyla ilgili son gelişme  anavatanda yaşayan bir grup Çerkes aydının 28 Ekim tarihinde “Larisa Tuptsoko’nın cezai kovuşturması, suç delili bulunmadığı için sonlandırılmalıdır.” başlıklı ortak bir mektup kaleme alarak Adıgey Cumhuriyeti Başkanı Murat Kumpılov’a göndermesi oldu.

Tuptsoko hakkında, Tiflis’te bulunan ve R.F. tarafından aşırılıkçı olarak etiketlenen Çerkes Kültür Merkezi adına açılan sahte bir web sitesinde Tuptsoko adı kullanılarak yayınlarda bulunuldu ve sonrasında cezai kovuşturma başlatıldı. Sahte site ise bu yayınlardan hemen sonra kayboldu. Gelişmeleri yakından takip edenler, provokasyonun Tuptsoko’nın da içinde yer aldığı Circassian Media projesini hedef aldığını belirtiyor.

Cezai takibat nedeniyle Rusya’ya seyahat etmekten çekinen Tuptsoko, “Endişelerim nedeniyle uzun zamandır memleketimde bulunamadım. Cezai takibat, yakın zamanda ailemin yanına gitme düşüncemi maalesef imkansız kılıyor” dedi.

Kovuşturma, Tuptsoko’nın birçok kritik Çerkes sorununu gündeme getirmesi sonrasında başladı. Gazeteci, filolog ve Çerkes dili uzmanı olan Tuptsoko, Çerkes Kültür Merkezi’ndeki görevine 2023 yılının sonlarında son verdiğini belirterek, asıl nedenin son birkaç yıldır “Çerkes sorunlarını” açıkça analiz ettiği “Circassian Media” projesindeki faaliyetleri olduğunu tahmin ettiğini söyledi. Tuptsoko, “Circassian Media”nın aşırılık yanlısı listesinde yer almayan, bağımsız bir Çerkes medya platformu olduğunu vurguladı.  Kamuoyu önündeki faaliyetlerinin son bir buçuk iki yıldır asgari düzeyde olduğunu, çoğunlukla çevrimiçi ana dil dersleri verdiğini ve eğitim materyalleri üzerinde çalıştığını dile getiren Tuptsoko, “Bu kadar az aktiviteye rağmen soruşturmanın neden tam da şimdi benimle ilgilenmeye karar verdiği anlaşılmaz. Görünüşe göre, en az aktivite bile birilerine hâlâ aşırı görünüyor” yorumunda bulundu.

Circassian Media projesinin sahibi ve baş editörü Aydamir Kazanoko da, Circassian Media projesine yönelik saldırıların, özellikle de sahte sitenin ve devlet televizyonundaki yayınların, takibat için zemin hazırlamakla bağlantılı olduğunu düşünüyor. Ona göre bu tür kumpaslar gerçek kanıt bulamamalarından kaynaklanıyor.

TUPTSOKO’NUN AİLESİNE BASKI

Bu arada başlatılan ceza davası kapsamında kendisi Gürcistan’da yaşayan Tuptsoko’nın Adıgey Cumhuriyeti’nde ikamet eden ailesinin evine baskın yapılarak “aşırılıkçı” suçlamasıyla arama yapıldı ve akrabaları sorgulandı.
Soruşturma, gazetecinin yokluğunda devam ediyor.

ÇERKES AYDINLARDAN TUPTSOKO İÇİN ÇAĞRI

Bu arada anavatanda yaşayan bir grup Çerkes aydın 28 Ekim tarihinde “Larisa Tuptsoko’nın cezai kovuşturması, suç delili bulunmadığı için sonlandırılmalıdır” başlıklı ortak bir mektup kaleme alarak Adıgey Cumhuriyeti Başkanı Murat Kumpilov’a gönderdi. Mektup, bilgi olarak Adıgey Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Başkanı A.A. Keraşev’e, Adıgey Cumhuriyeti İnsan Hakları Komiseri Bay Şçebanets’e, Rusya Federasyonu Federal Meclisi’nin Adıgey Cumhuriyeti Milletvekilleri M.K. Khapsırokov. A.V. Narolın, V.M. Reznık, M.R. Khasanov’a da iletildi.

Otuz Çerkes aydının imzaladığı mektupta Murat Kumpilov’dan Larisa Tuptsoko ve ailesinin yasal hak ve çıkarlarının korunmasına aktif olarak katkıda bulunması istendi.

Mektupta, Çerkes toplumu’nun, filolog, ana dili öğretmeni, şair ve çevirmen Larisa Tuptsokova hakkında, Yüksek Mahkeme’nin 7 Haziran 2024 tarihli kararıyla aşırılıkçı olarak nitelendirilen Tiflis’te aktif Çerkes Kültür Merkezi’nin faaliyetlerine katıldığı gerekçesiyle ceza davası açıldığı belirtilerek, Çerkes toplumunun bu hukuka aykırı kovuşturmadan endişe duyduğu belirtildi.

Şu anda, akrabalarının sorgulandığı ve 13 yıldan uzun süredir yaşamadığı ailesinin evinde arama yapıldığı belirtilen mektupta, “Tuptsoko’nın bilimsel ve kamusal çalışmalarının hem Kuzey Kafkasya’da hem de dünyadaki Kafkas diasporasında yaygın olarak bilindiği, kendisine isnat edilen suçun hiçbir şekilde onun faaliyetleriyle ilişkilendirilemeyeceği” ifade edildi.

Mektubun devamında Tuptsoko’nın faaliyetleri hakkında açıklamalarda bulunularak şöyle denildi:

“Larisa Tuptsoko, Gürcistan Kültür Bakanlığı’na bağlı bir bütçe kuruluşu olan Tiflis’teki Çerkes Kültür Merkezi’nde çalıştı. 2024 yazında Çerkes Kültür Merkezi (ÇKM), aşırılıkçı örgütler listesine eklendi (Rusya Adalet Bakanlığı kayıtlarında “yabancı sivil toplum kuruluşu” olarak listelenmiş olmasına rağmen). Merkezde bulunduğu süre boyunca Larisa Tuptsoko’nın başlıca faaliyeti, Gürcü şairlerin Çerkesçeye edebi çevirileriydi. Gürcü klasikleri Vazha Pşavela ve Akaki Tsereteli’nin yanı sıra çağdaş şairler Amiran Svimonişvili, Dato Maghradze ve diğerlerinin şiir ve beyitlerinin Çerkesçe çevirilerini yayınladı. Çeşitli edebiyat ödülleri kazandı ve 2021’de Devlet Onur Nişanı’na aday gösterildi. Akademik konferansların düzenlenmesine de katkıda bulundu ve ana dilin (ныдэлфыбзэ) incelenmesi üzerine yayınlar derleyip düzenledi. Ayrıca, her yıl yerel şair ve yazarların yanı sıra Adıge, Kabardey-Balkar, Karaçay-Çerkes, Çeçen Cumhuriyeti, İnguşetya Cumhuriyeti, Dağıstan ve diğer yerlerden konukların yer aldığı Gürcistan’daki Kafkas Şiir Festivali’ni düzenledi. Anaklia’da düzenlenen son festival, 2023 sonbaharında gerçekleşti ve burada Tiflis’teki ÇKM’deki çalışmalarını sonlandırdığını ve tamamen ana işi olan ana dilleri çevrimiçi öğretmeye ve çeşitli öğretim araçları derlemeye odaklanacağını duyurdu.”

Mektupta, Larisa Tuptsoko’nın Çerkes Kültür Merkezi’ndeki çalışmalarının, Rusya Yüksek Mahkemesi’nin, bu Merkezi aşırılıkçı örgüt olarak ilan etmesinden çok önce, 2023 sonbaharında sona erdiği, ancak Ağustos 2025’te, Adıgey Cumhuriyet Televizyonu’nun, Larisa Tuptsoko’nın adının Çerkes Kültür Merkezi’nin faaliyetleriyle bağlantılı olarak geçtiği bir haberi defalarca yayınladığına dikkat çekildi. Bu haberin yayınlanmasıyla eş zamanlı olarak, Çerkes Kültür Merkezi’nin logosunu, adını ve gerçek iletişim bilgilerini kullanan korsan bir web sitesinin internette ortaya çıktığı, sitede yayınlanan materyallerde Larisa Tuptsoko’nın, Merkez’in mevcut bir çalışanıymış gibi lanse edilerek adına yeni projeler duyurulduğu belirtildi. Sonrasında ilginç bir şekilde, bu site hakkında kamuoyunda yorumlar yayınlandıktan kısa bir süre sonra sayfaya erişimin sonlandırıldığı ifade edilerek, kurulan kumpasa dikkat çekildi.

Mektubun devamında, Larisa Tuptsoko’nın,  aşırılıkçı olarak tanımlandığı dönemde kurumun faaliyetlerine dahil olmaması nedeniyle hakkındaki cezai kovuşturmanın sonlandırılması istendi. “Mevcut duruma bakıldığında, soruşturmanın davayı her türlü yolla yargılamayı mümkün kılmayı amaçladığına inanmak için yeterli sebep sunduğu” ifade edilen mektup Kumpilova yönelik şu cümlelerle sona eriyor:

“Yukarıda belirtilen hususlar ve kolluk kuvvetlerinin hukuka aykırı eylemleri nedeniyle kamuoyunda oluşan büyük tepki göz önüne alındığında, Adıgey Cumhuriyeti’nde anayasal insan ve medeni hak ve özgürlüklerin korunması ve gözetilmesinin başlıca garantörü olan sizden, Larisa Tuptsoko’ya yönelik cezai kovuşturmanın sona erdirilmesi için gerekli adımları atmanızı talep ediyoruz.”

Mektuba imzasını koyan 30 Çerkes aydının isimleri ve faaliyet alanları şöyle:

ŞAKHMURZOV Marx (Rusya Siyasi Baskı Mağdurları Derneği Kabardey-Balkar Şubesi Başkanı (Nalçik)), GUCHEV Zamudin (Adıgey Cumhuriyeti Onur Sanatçısı, Rusya Sanatçılar Birliği üyesi, Rusya Sanat Akademisi (Maykop) diploma sahibi), DAUROV Boris (Tıp Doktoru, Profesör, Çerkes Halkı Yaşlılar Konseyi Başkanı (Çerkessk)), Ruslan GVASHEV (Halk figürü (Lazarevskoye köyü, Soçi)), ADAMOKOV Albert (Halk figürü (Çerkessk)), ACHMIZ Ruslan (Kamu figürü (Maykop)), BZHAKHOV Muzaryb (KBR’nin (Nalçik) Onurlu Mimar)), Valery KHATAZHUKOV (Kabardey-Balkar Bölgesel İnsan Hakları Merkezi (Nalçik) Başkanı), CHUNDYSHKO Zaurbiy (Adıgey Cumhuriyeti kamu kuruluşu “Adıge Khase-Çerkes Konseyi” (Maykop) Başkanı), ABID Gissa (Adıge Cumhuriyeti Onurlu Kültür Çalışanı (Maikop)), ACHOH Dakhanagu (Adige dili öğretmeni (Tuapse)), KOZHEV Zaurbek (Tarih Bilimleri Adayı (Nalçik), SOKOLOVA Bella (Gazeteci, kamu figürü (Tuapse)), NAMITOK Rosa (Gazeteci, çevirmen, öğretmen (Krasnodar)), SHORMANOV Azamat (halk figürü (Nalçik)), BERKHAMOV Mukhamed (Halk figürü (Nalçik)), BEGRETOVA-EFFENDIEVA Olga (İnsan hakları aktivisti, kamu figürü  (Nalçik)), ZHEMUKHOV Zaur (“Zhylebze” (Nalçik) STK’sı Yönetim Kurulu Başkanı, ŞAŞEV Alik (Halk figürü (Nalçik)), ABAZOV Albek (Filoloji Bilimleri Adayı, Kabardey-Çerkes Cumhuriyeti Saratov Devlet Üniversitesi Kabardey-Çerkes Dili ve Edebiyatı Bölümü Doçenti, Kabardey-Çerkes Cumhuriyeti Eğitim Onur Çalışanı, Rusya Yazarlar Birliği (Nalçik) Üyesi), ALOEV Timur (Tarih Bilimleri Adayı (Nalçik)), YAKHUTL Yuri (Halk figürü (Maikop)), BGANE Aliy (Adıge Cumhuriyeti kamu kuruluşu “Adige Hase-Çerkes Konseyi”nin yürütme kurulu üyesi), Pshibiev Alim (Gazeteci, “Madein KBR” (Nalçik) kanalının genel yayın yönetmeni), TOKOV Zaudin (Sanatçı (Nalçik)), MESHEV İsmel (Halk figürü (Nalçik)), BALKAROV Kazbek (Müzisyen, koreograf (Nalçik)), MAMIKOV Kazbek (Şair, halk figürü (Nalçik)), ÇERKESOV Mukhamed (Halk figürü (Çerkessk))