YENİ HAZIRLANAN BİR SÖZLÜKLE KABARDEY-ÇERKES DİLİNİN KELİME DAĞARCIĞI ZENGİNLEŞTİRİLDİ
Sözlükte altı yıllık çalışma ile 75.000 kelime ve ifade Rusça’dan Kabardey-Çerkesce’ye çevrildi. Sözlüğü hazırlayan bilim adamı Boris Bijoev, Kabardey-Çerkesçe bu kelime ve ifadelerin önemli bir kısmının ilk kez bu sözlükte yer aldığını söyledi. Kabardey-Balkar radyosu editörü Larisa Maremkulova ve Kabardey dili öğretmeni Nina Kardanova, sözlüğün, Rus dilinden mekanik olarak kelime ödünç alma sorununu çözmeye yardımcı olacağını söyledi.
“Kafkas Uzel”, Ekim 2021’de Kabardey-Balkar’daki sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin, cumhuriyet okullarında ana dil ders kitaplarında eksiklik olduğunu duyurduklarını bildirdi. Sivil toplum kuruluşu “Jilebze” Başkanı Zaur Jemukhov da ana dillerinin durumundan sorumlu yapılar oluşturmayı ve bunları geliştirmek için programlar geliştirmeyi önermişti .
İnsani Araştırmalar Enstitüsü Kabardey-Çerkes dili Bölümü Başkanı Filoloji Doktoru Boris Bijoev’in liderliğindeki bir grup bilim adamı, altı yıl boyunca Büyük Rusça-Kabardey-Çerkes Sözlüğünü derlemek için çalıştı. Rusya Bilimler Akademisi İnsani Araştırmalar Enstitüsü üyeleri bilim adamları Khamisha Timijev, Dina Kumukova, Hajismel Jeletejev, Kabardey-Balkar Bilim Merkezi’nde 18 Nisan’da gerçekleştirilen sözlüğün sunum programında “Kafkas Uzel” muhabirine konuyla ilgili açıklamalar yaptılar.
Boris Bijoev sözlük çalışması hakkında bilgi vererek, “Böyle bir sözlük en son 1956’da yayınlandı. Bibliyografik bir nadir çalışma haline geldi. Ek olarak, dilin kelime hazinesi son yarım yüzyılda önemli ölçüde değişti; bu hem Rus dili, hem de Kabardey dili için geçerli. Neredeyse tamamen güncellendi. Modern Rus dilinin kelime dağarcığını, Kabardey-Çerkes diline yeterli şekilde yansıtacak bir sözlük oluşturma göreviyle karşı karşıya kaldık” dedi.
Bilim adamı, sözlükteki uzun çalışma süresini, Rus dilinden 75 bin kelime ve ifadenin zorlu çevirisi gerçeğiyle açıkladı. Ojegov ve Şvedova’nın Rus Dili Açıklayıcı Sözlüğü’nün temel alındığını belirten Bijoev, “Bu sözlükteki tüm kelimeleri tercüme ettik. Ve bu kolay bir süreç değildi” dedi.
Bu çalışma ile Kabardey-Çerkes diline bir çok yeni kelimenin girdiğini, bugüne kadar pek çok Rusça terimin çevirisi yapılmadan Kabardey-Çerkes dilbiliminde kullanıldığını söyleyen Bijoev, “özne”, “yüklem” gibi gramer terimlerine özellikle dikkat çekti. Bijoev, “Yeni sözlük, yeni bir dil terminolojisi sistemi sunuyor. Sadece dilbilim alanında 1.200 yeni terim var. Aynı tablo başka alanlarda da var” dedi.
Bijoev’e göre sözlük, öğrenciler, Kabardey-Çerkes dilini okuyan okul çocukları ve ayrıca Kabardey-Çerkes dilinde yayın yapan televizyon, radyo ve gazetelerde çalışan gazeteciler için tasarlandı. 792 sayfalık sözlük 500 kopya olarak basıldı.
Kabardey-Balkar radyosu editörlerinden Larisa Maremkulova sözlüğün yayınlanmasını önemli bir olay olarak nitelendirerek, ”Çevirmenler, gazeteciler gibi dillerin kesiştiği noktada çalışan herkesin işini kolaylaştıracak” dedi. Edebi çeviriler yapan ve kendisi de yoğun olarak sözlüklere başvuran Maremkulova Caucasian Knot muhabirine yaptığı açıklamalarına şöyle devam etti: “Son zamanlarda, Kabardey-Çerkes dilinde birçok neolojizm ortaya çıktı. Bunlar Rusça’dan tercüme edilmeden geçen kelimeler. Bazı Rusça kelimelerin Kabardey-Çerkes dilinde benzerleri olmadığı gerçeğiyle sık sık karşılaşıyordum. Seçenekler arayan bilim adamlarımız dile yeni kelimeler kattıysa bu harika olur. Dilin zenginleşmesine katkı sağlar. Dil donmuş bir şey değil, değişen ve gelişen canlı bir organizmadır. Sözlük de buna katkı sağlayacak.”
Kabardey dili öğretmeni Nina Kardanova da, yeni sözlüğün ana dili öğretmede çok yardımcı olacağını vurguladı . Kafkas Uzel muhabirine, “Rus dilinden mekanik olarak ödünç alınan ve hafif fonetik değişikliklerle dilimize aktarılan birçok kelime var. Bunların yerine yeni kelimeler üretilirse, bu dilimize çok fayda sağlar” dedi.
_______________________
Kaynak: www.kavkaz-uzel.eu/articles/375384/
