SOHUM KİTAPÇILARI ALICI BEKLİYOR
Son iki yüzyıl boyunca, Sukhum’un bir şehir olarak gelişmesinde yayıncılık ve onunla bağlantılı her şey büyük önem taşıyor: Matbaalar, kitapçılar ve kulüpler, kütüphaneler, okuma odaları… Basılı kitapların ve dergilerin önemi her geçen gün kısmen azalmasına ve internette hemen hemen her şeyin bulunabiliyor olmasına rağmen varlığını koruyor.
19. yüzyılın başlarında Sohum, Kafkasya’daki Rus askeri komutasının kalesi olarak gelişti. Bu durum, bilgi izolasyonu ve sosyo-kültürel altyapının geliştirilememesi gibi sonuçları da beraberinde getirdi; yani Sohum’da uzun zaman tiyatro, kütüphane veya müze olmadı. Kasaba halkı dünyada meydana gelen olaylar, 1840’larda bile Karadeniz Nakliye Şirketi gemileriyle Sukhum’a çok nadiren ulaşan gazete ve dergilerden bilgi ediniyorlardı.
Ancak nüfus giderek arttı, yerleşim alanı genişledi ve 1846’da Sohum bir şehir statüsü kazandı. Bu, tek başına kültürün gelişmesine katkıda bulunamazdı. Sohum’da ilk kütüphane 1858’de Loris-Melnikovskaya caddesindeki (şu anda Lakoba caddesi) askeri kulüpte açıldı. Ziyaretçiler için az sayıda kitap, dergi ve gazete mevcuttu. Yavaş yavaş diğer birçok özel kütüphane ve okuma odası açıldı. 1908’de Mikhailovskaya semtinde (şimdi Makhadzhirov semtinde) bir kütüphane açıldı. Binlerce kitap toplandı ve edebiyat tutkunlarına askeri kulüpteki küçük kütüphaneden çok daha fazla seçenek sunuldu. Ziyaretçilerden giriş başına 3 kopek tahsil edildi. Ve 1921’de, A.V. Dalia Olginskaya sokakta (şimdi Puşkin sokak) Belediye Halk Kütüphanesi açıldı.
20. yüzyılın başında, şehrin dört bir yanında açılan kütüphanelere ve okuma odalarıyla birlikte, Rus İmparatorluğu’ndan kitap ve gazete ithal edilmesini durdurmaya ve kendi kitaplarını basmaya acil ihtiyaç vardı. Yazmaya ihtiyaç vardı. 19. yüzyılın sonunda Abhazya’da sadece üç matbaa işletilebilirken, 1912’de sadece Sohum’da altı matbaa faaliyet gösteriyordu. Ancak yavaş yavaş şehirde yayıncılık azalmaya başladı. 1921’de Sohum’da sadece “Abhazya Emeğin Sesi” gibi Sovyet gazetelerinin basıldığı iki matbaa kalmıştı.
1910’larda, Kolyubakinskaya (şimdi Leona Caddesi) ve Georgievskaya Caddeleri’nin (şimdiki Ayayra Caddesi) kesiştiği yerde Mir tütün şirketinin binasında, yayıncılık da yapan küçük bir kitabevi N.D. Gogidzhanova açıldı. Bu yayınevi 1913 yılında yerel tarihçi ve yazar Konstantin Machavariani’nın kitabını bastı. N.D. Gogidzhanova ‘nın ne zaman kapandığı ise tam olarak bilinmemektedir. Gogidzhanova kapandı, ancak 1953’te aynı yerde yeni bir kitapçı açıldı ve bugün Sohum’da kitap satan dört mağazadan birisi de burası.
Manana Kvitsinia, mevcut yayıncılık durumunu ve Sohum’da hangi kitapların satın alınabileceğini anlattı. 1979’dan beri bu alanda çalışan ve Sovyet döneminden beri bilinen Amtsabz Kitabevi’nin bir mensubu. “Tabii ki, devlet yayıncılığı ABIGI (Abhazya İnsani Araştırmalar Enstitüsü) tarafından basılan yerel yazarların kitaplarının satışına odaklanıyoruz. Ayrıca Abhazya Bilimler Akademisi’nin kitaplarını da bulunduruyoruz. Kalite çok iyi. Rusça’daki tüm edebiyat külliyatı mevcut. Eğer 2019’da yayınlanan kitaplarla ilgileniyorsanız yazar çeşitlememiz var. V. Kaslandzia ve B. Jonua tarafından derlenmiş iyi bir Rusça-Abhazca sözlüğümüz var. Dürüst olmak gerekirse, Abhazya’da yeter miktarda çocuk edebiyatı ve Abhaz dilini inceleyen kitaplar yok. Ancak kurgu kitaplarda, çok iyi bir ürün yelpazesi var. Abhaz edebiyatının klasikleri büyük talep görüyor. Örneğin, Bagrat Shinkuba’nın Rusça üç ciltlik kitabı ve Abhaz dilindeki iki ciltlik kitabı… Birçok okuyucu Taif Açba’nın kitabının ilk cildinin muhteşem baskısını bekliyor, biliyorsunuz bu bir deneme derlemesidir. Kitaplarımız her zevke hitap ediyor, sadece alıcı ve okuyucularını bekliyor.”
Kitapçıların raflarında çok sayıda farklı literatür bulabilmenize rağmen (ki Amtsabz’da sadece 2019’da Abhaz yazarların yaklaşık 35 yeni kitabı yer buldu), kitapçılar, Sohum sakinlerinin eskiye nazaran daha az kitap aldığı ve okuduğunu belirtiyorlar.
_______________________
Darya Papba, www.ekhokavkaza.com, 25.02.2020
